Phố Lò Đúc (từ ngã tư Nhà Rượu đến ô Đống Mác - số nhà 119/98 - số nhà 203/274)

Trước năm 1905, đường Lò Đúc từ ngã tư Nhà Rượu đi xuống là một con đường đất nhỏ, ngay góc ngã tư một bên là ngôi nhà nhỏ của Trạm Thú y mà người ta quen gọi là nhà thương chó, một bên là bãi cát rộng đầy cây cỏ dại; hai bên đường lưa thưa hai dẫy nhà lá cách nhau có những vườn rau, bên ngoài là hàng rào cúc tần, duối dại, quang cảnh của một vùng của ô cũ kỹ. Cũng là một con đường từ kỉnh thành Hà Nội đi về phía nam, song đường Lò Đúc không được như đường phố Huế hoặc Hàng Bột - Nam Đồng; đường phố Huế là đường chạy ngựa trạm xưa từ Hà Trung đi Hà Mai; đường Hàng Bột - Nam Đồng vào Hà Đông có chợ tơ...; hai con đường này qua những làng mạc (Yên Nhất, Bạch Mai hoặc Thịnh Hào - Thái Hòa) là những làng đông dân, có nhiều nghề thủ công hoặc có chợ to buôn bán. Còn đường Lò Đúc đến ô Đống Mác thì qua những làng mạc với nhà cửa lơ thơ, hoạt động kinh tế không có gì là đặc sắc. Cũng đi về phía nam lại còn có những đường đê ven sông ở cạnh đường thủy là phương tiện đi lại dễ dàng hơn. Đến những năm đầu thế kỷ XX, khu vực Lò Đúc mói được mở mang đến đất Cảm Hội, và đã có nhà máy rượu, trường Thú y.

Vào những năm đó, phía bên dưới trường Thú y là vườn rau và bãi trống rộng. Nhà hàng thịt Weil ở đầu phố Hàng Giò (phố Gia Long, nay là Bà Triệu) có bãi chăn nuôi bò ở đây, bò mua ở các địa phương về, đêm nhốt trong chuồng có hàng rào, ngày thả ăn cỏ ngoài bãi, dành làm thịt dần, cạnh bãi chăn bò sát đường cái có cây đa cổ thụ; do vậy quãng đường Lò Đúc này có tên Cây Đa Nhà Bò. Lác đác quanh đấy có mấy gia đình Tây đến Ấn Độ cũng nuôi bò vắt sữa để bán sữa tươi cho những gia đình người nước ngoài trên phố. Họ có dựng một ngôi nhà thờ Hồi giáo nhỏ để cầu kinh.

Người Việt Nam cũng bắt chước họ nuôi bò sữa: tại Lò Đúc có mấy nhà làm nghề chăn nuôi bò như Cả Xây, Hai Hồ, Ba Cháo... Những người này làm giàu nhanh chóng xây được nhà gạch ở phố này.

Những năm cuối thập niên hai mươi, thành phổ tiến hành việc san lấp những hồ ao ở bên phía đông đường Lò Đúc; rác thu nhặt trên phố cho xe bò chở xuống đây, trong mấy năm những bãi mới hình thành là chỗ xếp xe bò của công ty vệ sinh. Sau khỉ xây dụng Viện Pasteur và Viện Giải phẫu, từ trường Thú y trở xuống dần dần được mở mang. Một khu nhà lớn mọc lên ở chỗ Cây Đa Nhà Bò; đó là một cơ sở của Hãng Hàng không dân đụng Aừ France, chỗ họa bản đồ đường bay, sau là một phân xưởng cơ khi của hãng ô tô Berset (đại ỉý ô tô xe đạp ở Tràng Thi). Nhà này còn có tên gọi là Nhà Tiền, vì ương những năm 1941-1942, có nhận đúc rập tiền chinh Bảo Đại cho chính phủ. (Cũng tại đây năm 1946 đã rập những đồng tiền Cụ Hồ 1 đồng bằng bạc đầu tiên).

(Ngôi nhà to hai tầng cạnh Cây Đa Nhà Bò là cơ quan ngoại thương xây năm 1958).

Ao hồ ruộng trũng được san lấp thì đường phố Lò Đúc đoạn phía dưới này hai bên mặt đường cái nhà cửa kín dần. Đã có một số nhà gạch hai tầng và nhũng nhà một tầng kiến trúc đẹp, của ngưòi Việt Nam và của người Pháp. Từ quãng Cây Đa Nhà Bò xuống đến ô Đống Mác, hiếm nhà hai tầng mà hầu hết là những ngôi nhà một tầng diện tích hẹp, mái thấp, loại nhà của ngoại ô; có những dãy liền ba gian, năm gian là của người có tiền làm để cho thuê. Quãng này nổi bật mấy ngôi nhà hai tầng cao ráo là làm về sau ưong thời kỳ tạm chiếm (1948-1954).

Đoạn phố bên duói truờng Thú y, chủ nhà đất có:
- Nhà một tầng chữa thành hai tầng của Cai Tráng, chủ thầu nhỏ;
- Nhà của Lê Đình Doãn, làm mại bản cho hãng Aviat và buôn bán;
- Nhà của Nguyễn Văn Ích, thư ký phủ Thống sứ;
- Nhà của Lê Trung Châu (con Tổng đốc Lê Trung Ngọc) thầu khoán, người đã nhận xây Viện Pasteur;
- Nhà số 115 cuối phố, chủ của hàng bán thịt bò là Thoát.

20/01/2018

Bình Luận

Xem thêm các bài liên quan

Gửi câu hỏi

Tên bạn (*):
Email (*):
Câu Hỏi (*):