Nhà máy xe lửa Gia Lâm

Nhà máy cơ khí của Công ty Hỏa xa Việt Điền được xây dựng năm 1900 ở phía dưới khu Gia Lâm. Trong những năm thập niên mười và hai mươi, chung quanh nhà máy xe lửa hãy còn nhiều bãi đất trống rộng thênh thang, các ngôi nhà dùng làm phân xưởng được cất ở gần con đường cái đi Bắc Ninh, đều có tường cao, bán mái lợp kính; chung quanh nhà máy có tường xây bao bọc. Có hai đường ray nối các phân xưởng với khu nhà ga chạy vòng ở dưới bãi. Hai ngôi nhà gác, lợp ngói đen, dành cho kỹ sư và đốc công nguời Pháp.

Nhà máy cơ khí xe lửa có những phân xưởng rèn, tiện, nguội, mộc. Nhà máy chuyên sửa chữa những chỗ hỏng nhẹ của đầu máy, tu sửa những toa xe khách và xe hàng. Việc sửa chữa toa xe là chính, đóng khung toa xe mới rất ít. Đến những năm 1920-1930, nhà máy được mở rộng thêm, ngoài việc sửa chữa đầu máy hơi nước còn sửa chữa thêm đầu máy diesel chạy trên đường ray (gọi là autorail hay micheline).

Số lượng công nhân làm trong nhà máy là 200-300 người. Sáng sớm còi tầm, mọi người lũ lượt áo xanh loang lổ dầu mỡ, dừng lại lót dạ xôi cháo của hai dây người bán rong ngồi ở sát tường cổng nhà máy. Tầm trưa, nghỉ một lúc. Tầm chiều hết giờ làm việc, số đông hối hả ra ga cho kịp chuyến tàu không phải lấy vé về ga đầu cầu. Hết giờ làm, khu nhà máy là thế giới của gác điêng Ấn Độ đầu khăn quấn thừng; ban ngày thợ làm việc thì người gác nhà máy là Việt Nam, những lính cựu chào mào tòng chỉnh sang Pháp về.

Đốc công các phân xưởng là Pháp. Những cai thợ giỏi có chuyên môn hầu hết là người Hoa; đa số công nhân người Việt xuất thân là nông dân nghèo các làng lân cận thị trấn, phải lễ lạt cai mói xin được vào làm; công việc chỉ làm phụ cho thợ già, đánh búa ở phân xưởng rèn, quét dọn, lương ít. Tuy lương ít, họ vẫn chịu khó ở lại làm, nhặt giấu cục sắt, cục đồng, cục đất đèn để kiếm thêm. Phụ việc như thế có khi đến năm, sáu năm, mươi năm ai không kiên nhẫn được đi tìm chỗ khác mà làm. Kiên trì thì dần dần được giao việc nhiều lương hơn, tất nhiên phải thành người thân tín của một cai già nào đó.

Nhưng từ năm 1936-1937 trở đi, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm thêm nhiều công nhân tốt nghiệp Trường Kỹ nghệ thục hành Hà Nội. Họ có tay nghề lại có đầu óc tiến bộ, không khí làm việc và sinh hoạt trong nhà máy dần dần có sự thay đổi. Thời kỳ Mặt trận Dân chủ Đông Dương, phong trào đấu tranh vì dân sinh trong nhà máy nhen nhúm nhờ có những cán bộ hoạt động bí mật theo chủ trương của Đảng Cộng sản Đông Dương (như Dương Bạch Mai, Ngô Gia Khảm). Cuộc đình công đòi cải thiện chế độ của công nhân nổ ra trơng năm 1938 đã gây ảnh hưởng lớn.

Thời kỳ Nhật chiếm Đông Dương (1941-1945), Nhà máy Xe lửa Gia Lâm phải di một phần các phân xưởng lên Đông Ánh để đề phòng máy bay Mỹ oanh tạc. Số lượng công nhân tăng lên đến con số hàng nghìn.

Sau năm 1954 do nhu cầu mới về phát triển giao thông đường sắt, Nhà máy Xe lửa Gia Lâm được nhiều lần mở rộng thêm, lần sau (năm 1960) có sự viện trợ của chính phủ Ba Lan. Những năm chiến tranh phá hoại của không quân Mỹ, nhà máy gần như bị phá hủy hoàn toàn. Sau năm 1972, nhà máy lại được xây dựng lại.

 

18/12/2017

Bình Luận

Xem thêm các bài liên quan

Gửi câu hỏi

Tên bạn (*):
Email (*):
Câu Hỏi (*):